Najświeższe wpisy

Wanilia

wanilia zielnikWanilia płaskolistna ( Vanilla planifolia) należy do rodziny storczykowatych (Orchidaceae) a jej ojczyzną są wilgotne południowoamerykańskie lasy tropikalne. Trudno wyobrazić sobie bardziej egzotyczną roślinę, której już sama nazwa egzotyką nęci.

Jest pnączem dorastającym do kilkudziesięciu metrów długości, które przy pomocy korzeni czepnych, po pniach i konarach leśnych olbrzymów wędruje w górę, ku słońcu.

Liście ma sztywne, płaskie, skórzaste, jasnozielonej barwy, kwiaty zaś zielonkawobiałe. Owocem jest torebka, w kształcie strąka, która po odpowiednim spreparowaniu i wysuszeniu staje się wonną „laską”, służącą do aromatyzowania potraw.

Ale wanilia to również roślina lecznicza, a nie tylko przyprawowa. Laski zawierają w swym składzie: glukowanilinę, glikozydy, garbniki, śluz, żywicę i olejek eteryczny.

Nalewka na nich (pita po 20-30 kropli 2 razy dziennie na cukier lub wodę) stosowana jest w wyczerpaniu i rozstrojach nerwowych a pomocniczo również w niektórych chorobach psychicznych (w stanach depresji). Jest bowiem środkiem pobudzającym, ale nie przejawiającym właściwości narkotycznych, i nie powodującym uzależnienia.

Pomocnicze (a więc łącznie z innymi lekami) stosowanie nalewki wskazane jest również w chorobie reumatycznej. Dalej – wzmacnia ona mięsień sercowy, ma działanie przeciwgorączkowe i poprawia ogólną kondycję psychiczną. Można ją zażywać również w błędnicy, stanach gorączkowych i zaburzeniach trawienia.

Urginia morska

Urginia morska zastosowanieUrginia morska, zwana także cebulą morską (Urginea maritima, syn. scilla maritima) z rodziny liliowatych (Liliaceae), to piękna, okazała, mogąca dorastać nawet do 1 m wysokości, bylina, wiodąca swój ród z pobrzeży śródziemnomorskich.

Jej organ trwały stanowi wielka (do 25 cm średnicy) cebula, z której wyrastają lancetowate liście odziomkowe, a spośród nich łodyga zwieńczona groniastym kwiatostanem złożonym z białawych niedużych kwiatków, które po przekwitnięciu wiążą się w owoce typu torebki.

Surowiec leczniczy stanowi cebula, w której występują m.in.: glikozydy nasercowe, śluz i sole mineralne.

Z cebuli owej produkuje się leki, które mogą być zlecane wyłącznie przez lekarza, dlatego nie będę się tutaj nimi bliżej zajmował.

Leczenie się cebulą morską
na własną rękę może być niebezpieczne i tragicznie się zakończyć.

Ukwap dwupienny

Ukwap dwupienny zastosowanieUkwap dwupienny (Antennaria dioica) z rodziny złożonych (Compositae) to niezbyt okazała, chociaż dość dekoracyjna bylina, która zasiedla bardzo rozległe obszary umiarkowanej strefy klimatycznej Europy i Azji.

Pędy tworzy pokładające się (pędy kwiatostanowe są wzniesione). Liście odziomkowe ma lancetowate, o zaostrzonych końcach, a łodygowe równowąskie. Drobne, różowe, dekoracyjne kwiaty skupione w baldach wieńczą pęd kwiatostanowy. Po przekwitnięciu wiążą się one w owoce typu niełupki.

Surowiec leczniczy stanowią koszyczki kwiatowe, w których występują m.in.: gorycze, garbniki oraz olejek eteryczny.

Napar z kwiatów (1 łyżeczkę rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wrzącej wody i parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 2 razy dziennie po 1/4 szklanki) to skuteczny środek żółciopędny.

Uczep trójlistkowy

Uczep trójlistkowy zastosowanieDość ciekawą chociaż mało znaną rośliną leczniczą jest uczep trójlistkowy (Bidens tripartitus), należący do licznej rodziny złożonych (Compositae).

Jego ojczyzną jest strefa klimatu umiarkowanego Europy i Azji. W Polsce nader pospolity, porasta przede wszystkim gleby wilgotne: bagna i brzegi wód. Czasem można go również spotkać w polu lub w ogrodzie; ale tylko tam, gdzie jest wysoki poziom wód gruntowych.

W środowisku naturalnym, głównie na bagnach, roślina ta tworzy prawdziwe gąszcze.

Łodygi uczepu osiągają do 80 cm wysokości. Są one sztywne, wzniesione rozgałęzione, pokryte liśćmi ułożonymi na gałązkach naprzeciwległe. Owe liście są trój do pięciosieczne, głęboko powcinane. Kwiaty uczepu są niepozorne, żółte, rurkowate. Po zapyleniu i przekwitnięciu wydają bardzo charakterystyczne owoce: spłaszczone podłużne niełupki, zakończone ostrymi, haczykowatymi wyrostkami czy zadziorami.

Gdy owoce uczepu dojrzeją, nie sposób przejść przez zarośla owej rośliny, by nie zostać nimi dokładnie oblepionym. Przylegają nader łatwo i silnie do ubrania albo sierści zwierząt i bardzo trudno się z nich „obrać”. Oczywiście ta właściwość znacznie ułatwia roślinie rozsiewanie się i zasiedlanie nowych terenów.

Uczep ma właściwości lecznicze, docenione przez medycynę ludową. Surowcem leczniczym jest ziele, w którym występują m.in.: garbniki, olejek eteryczny, gorycze, śluz i witamina C, wreszcie składniki mineralne (najwięcej manganu).

Napar przygotowany z 1 łyżeczki do herbaty suszu i 1 szklanki wrzątku parzyć pod przykryciem przez 15—20 minut, przecedzić, pić w razie potrzeby 3 razy dziennie po 1/4 szklanki) zalecany bywa jako dobry środek na skazę wysiękową.

Pomocniczo zaleca się go również w gośćcu, krzywicy, zaburzeniach trawienia, dolegliwościach wątroby i śledziony, a ze względu na właściwości napotne można go również stosować przy zaziębieniu i grypie.

Napar z ziela uczepu ma ponadto niewielkie działanie moczopędne, uspokajające, przeciwalergiczne i przeciwzapalne, poprawiające również przemianę materii.

Medycyna ludowa zaleca kąpiele dzieci, (u których występują zmiany skórne na tle alergicznym) w odwarze z ziela rośliny. Bierze się w tym celu 2-3 pełne garście suszu, gotuje przez 2-3 minuty w 3-4 litrach wody, przecedza i dodaje do wanny napełnionej do 3/4 objętości. Kąpiele te są skuteczne także w przypadku leczenia dolegliwości reumatycznych, gruźlicy skóry, wyprysków, liszai, owrzodzeń i krost.

Na koniec wspomnieć trzeba, iż olej uczepowy to dość dobry lek, którego można używać do smarowania trudno gojących się ran. Przygotowujemy go w ten sposób, że równe wagowo części drobno pociętego świeżego ziela oraz oliwy z oliwek mieszamy ze sobą w szklanym naczyniu, które szczelnie zamykamy, ustawiamy na słonecznym parapecie, o po około 2 tygodniach olej zlewamy. Jest on już wówczas gotowy do użycia.

Tytoń szlachetny

tyton zastosowanieTytoń szlachetny (Nicotiana tabacum) z rodziny psiankowatych (Solanaceae) to bardzo okazała (bo mogąca w sprzyjających warunkach klimatycznych i glebowych osiągać nawet 3 metry wysokości) roślina roczna, wiodąca swój ród z tropików Ameryki Południowej. W Polsce występuje wyłącznie w uprawie.

Łodygi tworzy proste, rozgałęziające się. Porastające wiotkie liście, które z kształtu są podłużnie lancetowate. Na wierzchołkach pędów znajdują się dość dekoracyjne, wonne kwiaty, po przekwitnięciu wiążące się w owoce typu torebki.

Tytoń to bardzo popularna używka, mająca także pewne, minimalne właściwości lecznicze.

Surowiec zielarski stanowią liście omawianej rośliny, z których wyodrębnić można przede wszystkim nikotynę.

Odwarem z liści (1 łyżeczkę do herbaty rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wody i gotować pod przykryciem przez 2-3 minuty od zawrzenia, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby używać) można zwalczyć wszy. Nie jest to jednak środek zbyt skuteczny a ponadto należy się z nim obchodzić ostrożnie, stosując go zawsze za zgodą lekarza, bo tytoń to roślina trująca.

Tymianek

Tymianek zastosowanieTymianek pospolity (Thymus vulgaris) z rodziny wargowych (Labiateae) to niezbyt okazała krzewinka, pochodząca z krajów basenu Morza Śródziemnego.

Łodygi ma cienkie, sztywne, z tendencją do płożenia się. Okrywające je listki są drobne, niepozorne, równowąskolancetowate.

Drobne jasnoróżowe, bądź szkarłatne kwiatuszki skupione są w gęste kwiatostany pojawiające się na wierzchołkach pędów.

Surowiec leczniczy stanowi ziele, w którym występują m.in.: olejek eteryczny, kwasy organiczne, trójterpeny, flawonoidy i gorycze.

Dobrym lekiem przeciwrobacznym, bakteriobójczym, przeciwzapalnym, przeciwbiegunkowym i przeciwskurczowym jest napar z ziela, który przygotowuje się w poniższy sposób: 1 łyżeczkę do herbaty rozdrobnionego suszu należy zalać 1 szklanką wrzącej wody i parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 2-3 razy dziennie po 1/4 szklanki.

Napar ów zalecany jest w nieżytach górnych dróg oddechowych, biegunkach i niestrawności.

Zewnętrznie może służyć do przemywań i okładów na ropiejące krosty i zranienia, a także do płukania jamy ustnej i gardła w ich stanach zapalnych.

Kąpiele w wywarze z ziela tymianku działają dezynfekująco, odświeżająco i ogólnie wzmacniająco.
Leczenie się tymiankiem winno się odbywać zawsze za wiedzą i zgodą lekarza.

Trzmielina brodawkowata

Trzmielina brodawkowata zastosowanieTrzmielina brodawkowata (Evonymus verrucosa) z rodziny trzmielinowatych (Celastraceae), to okazały (osiągający wysokość 2,5-3 m) krajowy krzew spotykany na obrzeżach lasów, bądź tworzący zarośla razem z innymi krzewami, np. tarniną, szakłakiem, czy czarnym bzem.

Liście ma jajowate, dość sztywne. Niezbyt ładne, niedekoracyjne zielonkawo-czerwonawe kwiaty skupione są w baldachy. Po przekwitnięciu zawiązują się piękne czerwono- pomarańczowe owoce.

Surowiec zielarski stanowią świeże owoce, w których występują m.in.: gorycze, alkaloidy i tłuszcze.

Całe owoce, dokładnie rozgniecione i wymieszane na jednolitą masę ze świeżym masłem, dają nam maść, którą możemy stosować przeciw krostom i owrzodzeniom.

Trybuła ogrodowa

Trybula ogrodowa zielnikTrybuła ogrodowa (Anthriscus cerefolium) z rodziny baldaszkowatych (Umballiferae) to prawie nieznana przyprawa, która ongiś cieszyła się popularnością, a dziś została nieomal zapomniana. W krajach zachodnich powoli zaczyna wracać do łask, być może rozsmakują się w niej i Polacy.

Trybuła jest rośliną jednoroczną, o niezbyt grubym, wrzecionowatym korzeniu i liściach bardzo przypominających liście pietruszki. Pęd kwiatostanowy, zwieńczony baldachami białych kwiatuszków, może dorastać do 70-80 cm wysokości. Owocem jest rozłupnia.

Ojczyzną trybuli ogrodowej jest wschód ma część basenu Morza Śródziemnego. Została udomowiona jeszcze w starożytności, a szczególnie chwalili ją Rzymianie. W średniowieczu również cieszyła się dużym powodzeniem i była powszechnie uprawiana w Europie.

W kuchni wykorzystuje się świeże listki, które zapachem przypominają trochę anyż, a to dzięki zawartemu w nich olejkowi eterycznemu. Prócz niego liście trybuli zawierają sporo prowitaminy A, witaminę C oraz związki żelaza i manganu.

Spożywanie ich na surowo korzystnie oddziałuje na przewód pokarmowy, ułatwia trawienie, przyswajanie pokarmu i likwiduje wzdęcia.

Trędownik bulwiasty

Tredownik bulwiasty zielnikTrędownik bulwiasty, zwany także pospolitym (Scrophularia nodosa) z rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae) to bylina mogąca dorastać w sprzyjających warunkach siedliskowych do 120 cm wysokości, występująca na glebach bogatych w wilgoć w lasach i w pobliżu wód.

Organ trwały omawianej rośliny stanowi bulwiaste kłącze, z którego wyrasta sztywna, u wierzchołka rozgałęziająca się łodyga. Liście trędownika są jajowatopodłużne, o zaostrzonych końcach i piłkowanych brzegach. Drobne, niepozorne czerwonawozielonkawe kwiaty zebrane są w szczytowe wiechy. Owoc to torebka z drobnymi nasionami w środku.

Surowiec zielarski stanowią kłącza, w których występują m.in.: saponiny, flawonoidy, kwasy organiczne i związki żywicowe.

Wywar z kłącza (1 łyżkę stołową rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wody i gotować pod przykryciem około 10 minut, następnie przecedzić i używać w razie potrzeby) to środek który winno się stosować na okłady, na owrzodzenia, zropiałe rany, krosty i wypryski.

Topola osika

topola osika zastosowanieTopola osika (Populus tremula) z rodziny wierzbowatych (Salicaceae) to wysokie, rozłożyste drzewo dorastające do 25-30 metrów wysokości, pospolicie występujące na terenie całego kraju.

Liście ma okrągławojajowate, nierówno ząbkowane. Oddzielnie kwiaty żeńskie, jak i męskie skupione w kotkowate kwiatostany. Owocem jest torebka, zawierająca nasiona z puchem.

Surowiec leczniczy stanowią nierozwinięte pąki liściowe, których skład i zastosowanie lecznicze jest identyczne jak u topoli czarnej.