Najświeższe wpisy

Archive for the ‘Ż’ Category

Żywokost lekarski

zywokost lekarski zielnikŻywokost lekarski (Symphytum officinale) z rodziny szorstkolistnych (Boraginaceae) to bylina dorastająca do 1 metra wysokości. Łodygę ma masywną, liście wielkie, szorstkie, jajowate do jajowato lancetowatych. Na szczytach łodyg znajdują się okazałe zwisłe kwiatostany barwy fioletowej (rzadziej białej). Korzeń rośliny jest również okazały, z kształtu wrzecionowaty.

Żywokost jest rośliną pospolitą, występującą na terenie całego kraju.
Surowiec leczniczy stanowi korzeń, w którym występują m.in.: garbniki, śluzy, skrobia, kwasy organiczne, pektyny i sole mineralne.

Odwary z korzeni lub sałatkę z młodych listków stosuje się w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, jako środki „czyszczące krew”, przeciwbiegunkowe i pomocne w zrastaniu się złamanych kości.

Ostatnimi czasy niektórzy oskarżają żywokost o szkodliwy, rakotwórczy wpływ na organizm ludzki.

Żurawina błotna

zurawina blotna zielnikŻurawina błotna (Oxycoccus quadripetalus) z rodziny wrzosowatych (Ericaceae) to nasz rodzimy, krajowy półkrzew. Pędy ma długie, pełzające. Okrywają je niewielkie skórzaste, jajowato lancetowate listki o podwiniętych brzegach. Małe różowawe kwiatki wyrastają po kilka u szczytów pędów i po przekwitnięciu wiążą się w owoce typu jagody o białej bądź czerwonej barwie.

Jagody owe są jadalne i cenione w kuchni.

Surowiec zielarski stanowią liście (w których występuje glikozyd fenolowy arbutyna) i owoce (bogate w: cukry, kwasy organiczne, witaminę C, pektyny i składniki mineralne).

Sok ze świeżych jagód zalecany jest do leczenia zapalenia nerek, pęcherza i moczowodów. Jest ona ponadto środkiem napotnym i przeciwgorączkowym

Naparów z liści można używać, jako leku pomocniczego w dnie, reumatyzmie, mało nasilonej biegunce i krwawieniach w obrębie przewodu pokarmowego.

Żółtlica drobnokwiatowa

zoltlica drobnokwiatowa zielnikŻółtlica drobnokwiatowa (Galinsoga parviflora) z rodziny złożonych (Compositae) to pospolity chwast ogrodowy, który do Europy (w tym i do Polski) został przywleczony z Ameryki Południowej.

Żółtlica jest rośliną roczną. Pędy tworzy wzniesione, rozgałęziające się. Liście ma z kształtu jajowate o zaostrzonych końcach, kwiaty zaś żółte z białymi kwiatkami, drobne i niepozorne, po przekwitnięciu wiążące się w owoce typu niełupki.

Surowiec zielarski stanowi ziele, w którym występują m.in.: sole mineralne i witamina C.

Napar z ziela (1 łyżeczkę rozdrobnionego suszu zalać szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 2 razy dziennie po 1/4 szklanki) to środek pobudzający laktację i przeciwszkorbutowy.

Identyczne znaczenie lecznicze jak opisany wyżej gatunek ma jej krewniaczka — żółtlica owłosiona (Galinsoga quadriradiata) również pochodząca z Nowego Świata.

Żmijowiec zwyczajny

zmijowiec zwyczajny zielnikŻmijowiec zwyczajny (Echium vulgare) z rodziny szorstkolistnych (Boraginaceae) to pospolita, rodzima, krajowa roślina dwuletnia.

Pędy tworzy proste wzniesione, okryte równowąskimi liśćmi. Łodygi i liście są szorstko owłosione. Kwiaty ma grzbieciate, początkowo różowoczerwone, później zaś niebieskie. Po przekwitnięciu wiążą się z nich owoce typu niełupki.

Surowiec leczniczy stanowi ziele i korzeń. Występują w nich m.in.: alkaloidy (cynoglosyna, konsolicyna) glikoalkaloid konsolidyny, saponiny, witamina C i sole mineralne (wapń i potas).

Napar ziela żmijowca to środek, napotny i wykrztuśny, przeciwkrwotoczny i słabo uspokajający.

Ponieważ omawiana roślina jest toksyczna, wolno się nią leczyć wyłącznie za wiedzą i zgodą lekarza.

Żeń-szeń właściwy

zensen zielnikŻeń-szeń właściwy (Panax ginseng) to jedna z tych roślin które otacza aura tajemniczości i to już od bardzo dawna. Dzieje się tak chyba dlatego, iż ze względu na rzadkość występowania rośliny, a co się z tym wiąże wysoką jej ceną, oraz niezwykłą skutecznością w leczeniu najrozmaitszych dolegliwości uznano ją nie tylko za nader cenną ale bez mała magiczną.Taką właśnie sławą cieszy się po dziś dzień.

Żeń-szeń należy do rodziny araliowatych (Araliaceae) a zatem spośród roślin nam znanych, jego najbliższym krewniakiem w umiarkowanej strefie klimatycznej Europy (również w Polsce) będzie bluszcz pospolity (Hedera helix) — nawiasem mówiąc również przejawiający pewne działanie lecznicze.

Ojczyzną żeń-szenia jest Daleki Wschód, a konkretnie Półwysep Koreański, południowo-wschodnia część Syberii, północno-wschodnia część Chin i Wyspy Japońskie. Jego środowiskiem naturalnym są przede wszystkim lasy mieszane z przewagą cedru syberyjskiego. Roślina wytwarza wzniesioną, o pustym wnętrzu łodygę zwieńczoną kilkoma (do 5) liśćmi zebranymi w okółkach.

Liście są z kształtu palczaste, zbudowane z 5-7 listków o piłkowanych brzegach. Spośród liści wyrasta łodyga kwiatostanowa, którą wieńczy hałdach kilkunastu białaworóżowawych lub białawozielonkawych kwiatów. One to po przekwitnięciu zawiązują się w owoce. Są nimi pestkowce o pięknej czerwonej barwie.

Organem trwałym żeńszenia jest korzeń. Jest to korzeń palowy niezbyt silnie rozgałęziony, masywny, o barwie brudnobiałej, bądź żółtawobiałej. Korzeń ów może nieco, w bardzo ogólnym zarysie, przypomina ludzką postać co było nie bez wpływu na przypisywanie mu mocy magicznych.

Dzisiaj prowadzi się uprawę (na plantacjach towarowych) żeń-szenia i chociaż zbiór korzeni z naturalnych stanowisk nie jest pozbawiony znaczenia, surowca do produkcji leków głównie dostarczają rośliny uprawne.

Pora wreszcie, choćby krótko omówić znaczenie lecznicze naszego bohatera. Jak wspomniałem surowcem zielarskim jest korzeń. Zawiera on m.in.: glikozydy (mające największe znaczenie) witaminy BI, B2, C, olejek eteryczny, pektyny, saponiny, nieco tłuszczu, skrobię, a także związki mineralne: magnez, żelazo, potas, wapń, sód, krzem, siarkę, fosforany, bor i mangan.

Na bazie korzeni żeń-szenia produkuje się różnorakie leki w postaci nalewek, proszków, maści, win, cukierków do ssania itp. Zalecane są one przede wszystkim osobom przemęczonym i wyczerpanym, w celu pobudzenia organizmu i wzmocnienia go. Prócz tego podnoszą one — i to w znacznym stopniu odporność, poprawiają kondycję, zarówno fizyczną jak i psychiczną.

Zaleca się je również w dolegliwościach na tle nerwicowym, jako specyfiki uspokajające w chorobach psychicznych, leczące dolegliwości ze strony wątroby i nerek, zaburzenia żołądkowo-jelitowe (doskonale wyregulowują procesy trawienne) pomocniczo w leczeniu gruźlicy płuc oraz stanów zapalnych gruczołu krokowego (prostaty) u mężczyzn.

Co ciekawe: żeń-szeń na osoby pobudzone wpływa uspokajająco, zaś na otępiałe pobudzająco. Poza tym uważany jest za nader skuteczny środek podnoszący sprawność i wydolność seksualną i to zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Stosowany zewnętrznie, w postaci maści i kremów, bardzo korzystnie wpływa na gojenie ran, leczenie krost, owrzodzeń, wyprysków. Wygładza i regeneruje skórę.

Na temat źeń-szenia można by napisać wiele więcej, ale szczupłość miejsca ogranicza możliwości. Na koniec chcę jeszcze tylko dodać, że kurację źeńszeniową mającą na celu generalny remont organizmu winno się przeprowadzać zgodnie z poglądami panującymi w Chinach — wyłącznie w okresie jesienno-zimowym, przez minimum jeden miesiąc (idealnie byłoby, gdyby trwała trzy miesiące). Jedynym przeciwskazaniem jest bardzo wysokie ciśnienie krwi, oraz krwotoki.

Oprócz żeń-szenia właściwego występują na świecie również i inne gatunki owej rośliny — azjatyckie: żeń-szeń japoński (Panax japonicus), nie posiadające polskiej nazwy: Panax pseudoginseng, Panax bipinnatifidus oraz północnoamerykańskie: żeń-szeń trój listkowy (Panax trifolius) i żeń-szeń pięciolistkowy (Panax quinquefolium).

W warunkach domowych można przygotować dwie postacie leku z korzeni żeń-szenia:

Proszek: Wysuszone korzenie mielimy na proszek który przechowujemy w szczelnie zamkniętym naczyniu, w miejscu zaciemnionym i suchym. Zażywamy go 3 razy dziennie po 1/2 łyżeczki do kawy, obficie popijając ciepłą wodą osłodzoną miodem. Okres kuracji od 1 do 3 miesięcy.

Nalewka: 1 część świeżych drobno pociętych korzeni zalewamy 2 częściami spirytusu i macerujemy przez 3—4 tygodnie w szczelnie zamkniętym naczyniu, w miejscu ciepłym. Nalewkę — ową zażywamy 3 razy dziennie po 15-20 kropli przez okres 1-3 miesięcy.

Tej samej nalewki można też używać zewnętrznie do smarowania, a po rozcieńczeniu wodą tak aby nie poparzyć skóry, również do robienia okładów.

Żarnowiec miotlasty

zarnowiec miotlasty zielnikŻarnowiec miotlasty (Sarothamnus scoparius, syn.: Cytisus scoparius) z rodziny motylkowatych (Papilionaceae) to pospolity krajowy krzew mogący dorastać do 1,5 m wysokości. Zwykle jednak niższy.

Kanciaste zielone gałązki pokryte są drobnymi trój listkowymi liśćmi. Kwiaty ma dość duże, bardzo ładne, motylkowe, o złocistożółtej barwie. Po przekwitnięciu wiążą się one w owoce typu strąka z nasionami w środku.

Surowiec leczniczy stanowi ziele, w którym występują m.in.: alkaloid sparteina, olejek eteryczny, gorycze, garbniki i składniki mineralne.

Leki produkowane z ziela janowca znajdują zastosowanie w leczeniu zaburzeń krążenia i nadciśnienia tętniczego.

Ponieważ omawiana roślina jest trująca, wolno się nią leczyć wyłącznie za wiedzą i zgodą lekarza.

Żankiel zwyczajny

zankiel zwyczajny zieleŻankiel zwyczajny (Sanicula europaea) z rodziny baldaszkowatych (Umbelliferae) to bylina spotykana na rozległych obszarach naszego kontynentu charakteryzujących się klimatem umiarkowanym.

Organ trwały rośliny stanowi korzeń. Z niego wyrastają palczaste liście osadzone na długich ogonkach i łodygi kwiatostanowe zwieńczone baldachami złożonymi z drobnych niepozornych, białych kwiatuszków, wiążących się w owoce typu rozłupni.

Surowiec zielarski stanowi ziele, w którym występują m.in.: garbniki, olejek eteryczny, sole mineralne i nieco witaminy C.

Napar z ziela (1 łyżeczkę do herbaty rozdrobnionego suszu, zalać szklanką wrzątku) i parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 2 razy dziennie po 1/2 szklanki) to specyfik bardzo korzysmie wpływający na pracę przewodu pokarmowego, pobudzający wydzielanie soków trawiennych i żółci, ułatwiający ponadto przyswajanie składników odżywczych przez organizm.

Ze względu na działanie moczopędne napar ów można także stosować w chorobach nerek i pęcherza moczowego.