Najświeższe wpisy

Archive for the ‘P’ Category

Przylaszczka pospolita

przylaszczka pospolita zastosowaniePrzylaszczka pospolita zwana także wiosenną (Anemone hepatica, syn.: Hepatica triloba) to nieduża krajowa bylina z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Spotkać ją można w lasach, ale także w uprawie w ogródkach przydomowych.

Organem trwałym omawianej rośliny jest krótkie kłącze, z którego wyrasta część nadziemna — odziomkowe 3-klapowe liście, których spodnia strona jest fioletowa, wierzchnia natomiast ciemnozielona.

Wczesną wiosną, zanim jeszcze wyrosną owe liście, roślina wydaje najpierw krótkie, od 5 do 20 cm, pędy kwiatowe zwieńczone drobnymi ale bardzo ładnymi i dekoracyjnymi kwiatuszkami niebieskawoliliowej

barwy. Po zapyleniu i zapłodnieniu wiążą się one w owoce typu orzeszka.

Surowiec zielarski stanowią liście, w których wyodrębnić można m.in.: glikozyd ranunkulinę, saponiny i garbniki.

Herbatka z liści (1 łyżeczkę rozdrobnionego suszu, zalać 1 szklanką wrzącej wody i parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 2-3 razy dziennie po 1 /4 szklanki) to środek zalecany do leczenia kamicy żółciowej.

Ta sama herbatka stosowana zewnętrznie może służyć do przemywania ropiejących okaleczeń, krost i wyprysków, a także płukania jamy ustnej w jej stanach zapalnych i dziąseł, kiedy krwawią.

Ponieważ przylaszczka jest rośliną trującą, można się nią leczyć wyłącznie za wiedzą i zgodą lekarza.

Przęśl – ziele Kuźmicza

Dla medycyny europejskiej przęśl odkrył syberyjski chłop znachor Fiodor Kuźmicz Muchawnikow, do którego pod koniec XIX wieku ściągały całe pielgrzymki chorych i to nawet z odległych guberni Rosji. Ale przęśl dwukłosowa (Ephedra distachya) z rodziny przęślowatych (Epheodraceae) to znana i ceniona już od wielu tysięcy lat, roślina lecznicza. Przęśl (ten i inne gatunki) wykorzystywali w zamierzchłej przeszłości medycy Chinach i Japonii, nieobca też była i tybetańskim mnichom.

Znaczenie lecznicze przejawiają nie tylko gatunki wcześniej wymienione, ale także i te, które ród swój wiodą z Tian-Szań i Azji Centralnej, jak np, Ephedra equisetina. Jest to niezbyt okazały, bo dorastający tylko do 1,5 m wysokości krzew, o cienkich, wzniesionych, podzielonych na człony gałązkach. Listeczki ma łuskowate, niepozorne, i tak samo niepozorne kwiatki o kłosowatej budowie wyrastające z węzłów. Ponieważ jest to roślina dwupienna, kwiaty męskie wyrastają na jednych krzewach, żeńskie zaś na innych.

Warto tu wspomnieć i o innych krewniakach wzmiankowanych gatunków, również mających zastosowanie w lecznictwie, takich jak np.: E. intermedia, E. procera, E. sinica, E. mahuang.

Wszystkie części tych gatunków zawierają alkaloidy, efedrynę, pseudoefedrynę (izomer efedryny) i N-metyloefedrynę. Zawartość alkaloidów w roślinie waha się od 0, 1 do 2%.

W praktyce medycznej preparaty produkowane z przęśli skrzypowatej lub jej krewniaków zalecane są w dychawicy oskrzelowej, w napadowej senności, moczeniu nocnym, intoksykacji narkotykami, barbituranami, alkoholem, wreszcie przy katarze siennym i nieżycie nosa.

Preparatami produkowanymi z przęśli wolno się leczyć wyłącznie za wiedzą i pod kontrolą lekarza, dlatego nie będę tu podawał żadnych recept.

Przetacznik leśny

przetacznik zastosowaniePrzetacznik leśny (Veronica officinalis) z rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae) to pospolita krajowa bylina, którą napotkać można w lasach i na porębach.

Łodygi ma owłosione, pokładające się i w górnej części rozgałęziające się, okryte liśćmi z kształtu eliptycznymi bądź odwrotniejajowatymi, z kątów których wyrastają groniaste kwiatostany złożone z niepozornych, drobnych, niebieskawolila, kwiatków, które po zapyleniu i zapłodnieniu wiążą się w trójkątne torebki z licznymi nasionami w środku.

Surowiec leczniczy stanowi ziele omawianej rośliny. Wyodrębnić zeń można m.in.: kwasy organiczne, nieco olejku eterycznego, gorycze, garbniki i glikozyd aukubinę.

Napar z ziela (1 łyżeczkę do herbaty rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem przez 15-20minut, następnie przecedzić i w razie potrzeby pić 3 razy dziennie po 1/ 2 szklanki) to specyfik zalecany przez medycynę ludową do leczenia gruźlicy płuc.
Oczywiście może to być lek zażywany wyłącznie pomocniczo.

Przetacznik bobowniczek

Przetacznik bobowniczek ( Veronica beccabunga) z rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae) to pospolita bylina krajowa, którą napotkać można na podmokłych glebach, wilgotnych łąkach i nad brzegami wód.

Łodygi ma nagie, podnoszące się, okryte podłużniejajowatymi liśćmi z kątów których, wyrastają luźne kwiatostany złożone z drobnych, niepozornych, ciemnoniebieskich kwiatków, które po zapyleniu i zapłodnieniu wiążą się w owoce typu torebki z nasionami w środku.

Surowiec leczniczy stanowi ziele omawianej rośliny. Wyodrębnić zeń można m.in.: glikozyd aukubinę, garbniki, gorycze, nieco olejku eterycznego i kwasy organiczne.

Napar z ziela (1 łyżeczkę do herbaty rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, następnie przecedzić i w razie potrzeby pić 2 razy dziennie po 1/3 szklanki) to dość skuteczny środek przeciwkaszlowy zalecany w zaziębieniu, zapaleniu górnych dróg oddechowych i astmie.

Ponadto jego picie bardzo korzystnie wpływa na procesy trawienia, poprawia przemianę materii i ułatwia przyswajanie składników pokarmowych przez organizm.

Przestęp dwupienny

Przestęp dwupienny (Bryonia dioica) z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae) jest byliną zasiedlającą dość rozległe obszary — od Anglii na północy, po Italię na południu.

Przestęp jest rośliną pnącą której pędy mogą osiągać długość do 4 metrów. Na pędach wyrastają dłoniaste, 5-klapowe liście. Ponieważ jest to roślina dwupienna, na jednych egzemplarzach wyrastają wyłącznie kwiaty męskie, na innych zaś wyłącznie żeńskie. I jedne i drugie są niepozorne, pozbawione jakiejkolwiek wartości dekoracyjnej. Mają zielonkawą barwę. Kwiaty żeńskie po zapyleniu i zapłodnieniu wiążą się w czerwone owoce typu jagody.

Surowiec leczniczy stanowi korzeń omawianej rośliny. Zawiera on m.in.: olejek eteryczny, żywice, kwas bryonelowy, glikozydy (bryoninę i bryonidyne), trój terpeny (kukurbitacyny) i śluz.

Odwar z korzenia (1 łyżeczkę rozdrobnionego suszu zalać szklanką wody i gotować pod przykryciem przez 5-7 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 1 raz dziennie w ilości 1/4 szklanki) to środek przeczyszczający i wymiotny.

Leczenie się przy użyciu przestępu winno się zawsze odbywać pod ścisłą kontrolą lekarza. Jest to bowiem roślina silnie toksyczna.

Przestęp biały

Przestęp biały (Bryonia alba) z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae) jest byliną zasiedlającą dość rozległe obszary — od Skandynawii na północy, po Iran na południu.

Przestęp jest rośliną, której pędy mogą osiągać do 4 metrów. Na pędach wyrastają dłoniaste, klapowe liście. Ponieważ jest to roślina jednopienna ale rozdzielnopłciowa, kwiaty ma dwojakiego rodzaju — oddzielnie męskie

oddzielnie żeńskie. I jedne i drugie są niepozorne, pozbawione jakiejkolwiek wartości dekoracyjnej, o barwie zielonkawej. Kwiaty żeńskie po zapyleniu i zapłodnieniu wiążą się w czarne owoce typu jagody.

Surowiec leczniczy stanowi korzeń omawianej rośliny. Zawiera on m.in.: olejek eteryczny, żywice, kwas bryonelowy, glikozydy (bryoninę i bryonidynę), trójterpeny (kukurbitacyny) i śluz.

Odwar z korzenia (1 łyżeczkę rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wody i gotować pod przykryciem przez 5-7 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 1 raz dziennie w ilości 1/4 szklanki) to środek przeczyszczający, wymiotny. Leczenie się przy użyciu przestępu winno się zawsze odbywać pod ścisłą kontrolą lekarza. Jest to bowiem roślina silnie toksyczna.

Przelot pospolity

Przelot pospolity, zwany także przelotem uprawnym (Anthyllis vulneraria) to pospolita bylina z rodziny motylkowatych

(Papilionaceae), która ród swój wiedzie z dość dużego obszaru — od Europy Środkowej po Afrykę Północną.

Organ trwały rośliny tej stanowi korzeń palowy. Z niego to wyrasta część nadziemna — odziomkowe nieparzystopierzaste liście i łodygi kwiatowe, zwieńczone żółtymi drobnymi kwiatuszkami skupionymi w gęste główki. Owocem jest strąk.

Surowiec zielarski stanowią główki, kwiatowe o działaniu łagodnie przeczyszczającym, ściągającym i przeciwzapalnym.

Wywar z kwiatów (1 łyżkę stołową rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wody, doprowadzić do zawrzenia i od tego momentu gotować pod przykryciem przez około 7 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 2-3 razy dziennie po 1 /2szklanki) zalecany jest jako środek regulujący procesy trawienne, korzystnie wpływający na przemianę materii i przeciwdziałający uporczywym zaparciom.

Ten sam odwar stosowany zewnętrznie może służyć do przemywania trudno gojących się, zainfekowanych ran, krost i owrzodzeń.

Przegorzan kulisty

Przegorzan kulisty (Echinops sphaerocephalus) z rodziny złożonych (Compositae) to krajowa, rodzima bylina, którą można spotkać na kamienistych stokach wzgórz.

Organem trwałym rośliny jest mocno rozgałęziony masywny korzeń. Łodygi tworzy proste, wzniesione, osiągające do 1,5 metra wysokości (oczywiście w optymalnych warunkach siedliskowych, na ogół są one niższe). Liście je pokrywające są pierzastodzielne, pokryte gęstym białym kutnerem. Kwiaty ma białe, z błękitnymi pylnikami. Po przekwitnięciu wiążą się one w owoce typu niełupki.

Z nasion opisywanej rośliny pozyskuje się alkaloid echinopsynę, mającą działanie i zastosowanie zbliżone do strychniny (patrz rodział: Kulczyba wronie oko).

Prawoślaz lekarski

Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis) z rodziny ślazowatych (Malvaceae) to okazała rodzima, europejska bylina, mogąca dorastać do 150 cm wysokości.

Organ trwały rośliny stanowi krótkie, grube kłącze.

Łodygi tworzy proste, wzniesione, pokryte jajowatymi 3-5 klapowymi liśćmi. Kwiaty ma bardzo ładne, o różowych płatkach. Po przekwitnięciu wiążą się one w owoce typu rozłupni.

Surowiec leczniczy stanowi korzeń, a także liście i kwiaty, w których występują m.in.: śluzy, asparagina, betaina, pektyny, flawonoidy i sole mineralne.

Odwar z kłączy lub liści, bądź wreszcie kwiatów (1 łyżkę stołową rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wody i gotować pod przykryciem przez 5-7 minut, odcedzić, w razie potrzeby pić 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki) to środek powlekający, przeciwzapalny i wykrztuśny.

Zalecany jest do leczenia kaszlu, nieżytów górnych dróg, oddechowych, stanów zapalnych jamy ustnej i gardła, a także do przemywania spierzchniętej i łuszczącej się skóry.

Herbatką z płatków kwiatowych można przemywać oczy w zapaleniu spojówek.

Poziomka i truskawka

Znane nam wszystkim i cenione ze względu na smakowite, wonne owoce rośliny, to truskawka (Fragaria ananassa) i poziomka (Fragaria vesca).

Są to bardzo bliskie krewniaczki należące do rodziny różowatych (Rosaceae) wiodące swój ród z umiarkowanej strefy klimatycznej naszego kontynentu.

Są to rośliny trwałe, o niektórych płożących się i zakorzeniających, a niektórych wzniesionych pędach. Ich liście są dość duże (u truskawek) bądź niezbyt okazałe (u poziomek) z kształtu trójlistkowe. Szczyty wzniesionych łodyg wieńczą dekoracyjne białe kwiaty zebrane w baldachogroniaste kwiatostany. Po przekwitnięciu wiążą się z nich smakowite, czerwone, wonne i soczyste nibyowoce. Piszę, iż są to nibyowoce, ponieważ to co za nie uważamy, jest jedynie mięsistym, silnie rozrośniętym dnem kwiatostanowym. Właściwe owoce to miniaturowe żółtobrązowawe orzeszki umieszczone na powierzchni truskawek, czy poziomek.

W tych niby owocach znajdują się m.in.: cukry, kwasy organiczne, sole mineralne (żelazo, kobalt, mangan, wapń i fosfor) oraz nieco garbników i znaczna ilość witaminy C.

Liście natomiast bogate są w garbniki, sole mineralne, kwasy organiczne. a występują w nich również śladowe ilości olejku eterycznego.

Owoce truskawek i poziomek mają wyłącznie znaczenie dietetyczne. Znaczenie lecznicze przejawiają natomiast liście owych roślin.

Herbatka z liści (1 łyżeczkę rozdrobnionego suszu zalać szklanką wrzącej wody i parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, następnie zaś przecedzić i w razie potrzeby pić 2-3 razy dziennie po 1 szklance) to specyfik zalecam w biegunce, zapaleniu okrężnicy, pomocniczo także żółtaczce. Dalej hamuje on krwawienia z kobiecych narządów płciowych, działa słabo przeciwbólowe w dolegliwościach ze strony wątroby i żołądka. Pomocniczo winno się go stosować w szkorbucie, miażdżycy i nadciśnieniu tętniczym.

Odwar z liści i owoców (1 łyżeczkę do herbaty liści i 1 łyżkę stołową . dojrzałych owoców, zalewamy 1 szklanką wody i gotujemy pod przykryciem przez 3 4 minuty do momentu zawrzenia, następnie zaś przecedzamy) i w razie potrzeby pijemy 2-3 razy dziennie po 2/3 szklanki) jest dobrym środkiem moczopędnym i oczyszczającym organizm ze szkodliwych produktów przemiany materii.

Odwar z samych liści można pić pomocniczo w przypadku kamicy nerkowej.

Ususzone i utarte na proszek liście mogą być wykorzystywane na okłady na miejsca poparzone (byleby to nie były mocne rozległe oparzenia) i przynosi nieco ulgi.

Świeży sok wyciśnięty z owoców poziomek albo truskawek może być stosowany do przemywania zropiałych krost, zainfekowanych zranień i owrzodzeń na skórze.